«Οικογενειακές» διενέξεις -Κώστας Ταχτσής

O Γιάννης Ξανθούλης είναι ευφυής συγγραφέας και ευφυέστατος άνθρωπος. Δεν είχε κανέναν λόγο να «αντιδικήσει», είκοσι χρόνια μετά τον θάνατό της, με την Έλλη Αλεξίου με έναν τρόπο άκομψο, για να μην πούμε βάρβαρο. Συγκεκριμένα, γράφοντας στη στήλη του στην «Ελευθεροτυπία» για τον Κώστα Ταχτσή, ο Γιάννης Ξανθούλης θυμήθηκε μια φράση που είχε πει η Έλλη Αλεξίου για το «Τρίτο στεφάνι», «αλλά και αρκετοί άλλοι πως πρόκειται για κουβέντες πάνω από μπουγαδόνερα». Για να προσθέσει ο Γιάννης Ξανθούλης για την Έλλη Αλεξίου πως υπήρξε «ειδική στο δηλητήριο» για τον Νίκο Καζαντζάκη και πως ο ίδιος «δεν θυμάται ούτε μισό έργο της, παρά το ότι εκδίδονται τα αχρείαστα άπαντά της». Όπως καταλαβαίνει κανείς, για να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά πρέπει να τα πιάσουμε ένα ένα. Κατ΄ αρχάς τη φράση πως με το «Τρίτο στεφάνι» «καταντάει στο τέλος τα μπουγαδόνερα της συνοικιακής αυλής να προσδιορίζουν με τη μυρωδιά τους το ύψος από το οποίο αντικρύζει την οικουμένη ο συγγραφέας» την πρωτοέγραψε σε κριτική του στη «Μεσημβρινή» για το «Τρίτο στεφάνι» το 1962 ο Αλέξανδρος Κοτζιάς. Η Έλλη Αλεξίου, όπως ακριβώς έλεγε ο Γιάννης Τσαρούχης για τον εαυτό του, ότι δηλαδή «δεν ήταν ο ίδιος που είχε πει τη φράση “στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις”, αλλά ήταν ο ηθοποιός Τζ. Καρούσος που την πρωτοξεστόμισε, ενώ ο ίδιος τη διέδωσε απλά όπως ο Απόστολος Παύλος», έκανε λοιπόν το ίδιο ακριβώς πράγμα. Άλλωστε ο Ταχτσής που εκτιμούσε και σεβόταν την Έλλη Αλεξίου (υπάρχουν οι σχετικές μαρτυρίες) δεν ήταν δυνατόν, ενώ το γνωρίζανε όλοι οι άλλοι, να μη γνωρίζει ο ίδιος τι έλεγε ή μάλλον τι επαναλάμβανε για το «Τρίτο στεφάνι» η δημιουργός του «Γ΄ Χριστιανικού Παρθεναγωγείου». Ήταν όμως ένας αφάνταστα έξυπνος άνθρωπος για να γνωρίζει πως μέσα σε μια bonus casino συγχορδία θαυμασμού, μια δυο «παραφωνίες» δεν του έκαναν κακό, του έκαναν καλό.

Δεν αναλαμβάνεις λοιπόν να υπερασπιστείς τον Ταχτσή ενώ αγνοείς ή αποσιωπάς την αυθεντική πηγή της κατηγορίας για το πασίγνωστο μυθιστόρημά του, ούτε ακόμη τον Νίκο Καζαντζάκη με την αόριστη φράση «εδική στο δηλητήριο», όταν το βιβλίο της Έλλης Αλεξίου «Για να γίνει μεγάλος» αποτελεί ένα συγκλονιστικό, πολύτιμο ντοκουμέντο (με όλες τις επιφυλάξεις που μπορεί να διατυπώνονται, αλλά σε υψηλότατο επίπεδο) για τον βίο και την πολιτεία του δημιουργού τού «Αλέξη Ζορμπά». Δεν θα κριθεί λοιπόν η Έλλη Αλεξίου με το αν της άρεσε ή δεν της άρεσε ο Ταχτσής ή ο Καζαντζάκης, ούτε χαρακτηρίζεις τα άπαντά της «αχρείαστα» (έστω κι αν δεν θυμάσαι ούτε μισό βιβλίο της). Όταν μάλιστα η ιστορία της λογοτεχνίας έχει πια αποφανθεί για τα βιβλία της «Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή», «Γ΄ Χριστιανικό Παρθεναγωγείο», «Σπονδή», τόσα και τόσα άλλα. Το πολύ να πεις ή να γράψεις πως ανήκε σε μια γενιά που θεωρούσε την υπόθεση της λογοτεχνίας «ιερή», ώστε όταν αφθονούσε η βωμολοχία σε ένα έργο (όπως συμβαίνει σε κάποιο βαθμό στο «Τρίτο στεφάνι») να το συνδέει άδικα με την καθαυτό λογοτεχνική του αξία ή να της επιφυλαχθείς ακόμη της Έλλης Αλεξίου γιατί δεν μπόρεσε να διαχωρίσει, ώς ένα σημείο, τις ταλαιπωρίες που «στοίχισε» στην οικογένειά της ο Νίκος Καζαντζάκης (όπως είναι γνωστό υπήρξε ο πρώτος σύζυγος της αδερφής της, της Γαλάτειας) και ενδεχομένως οι όποιες ή όσες αντιρρήσεις της (πλάι, το επαναλαμβάνουμε, στον ανυπόκριτό της θαυμασμό), να μην είναι απολύτως, τόσο άλλωστε ανθρώπινο, ανιδιοτελείς.

Άλλωστε η Έλλη Αλεξίου πιστώνεται με τόσα περιστατικά (να θυμηθούμε, αίφνης, πως το 1948, ενώ έκανε σπουδές στο Παρίσι, άφησε τη βολή της, τα βρόντηξε όλα και πήγε στη Βουδαπέστη για να παρασταθεί, ως δασκάλα που ήταν, στα Ελληνόπουλα που είχαν καταφύγει με τον Εμφύλιο στην πρωτεύουσα της Ουγγαρίας). Δεν είναι λοιπόν σωστό να συστήνεται ως «αρνήτρια» του Κώστα Ταχτσή και του Νίκου Καζαντζάκη, ενώ ταυτόχρονα διαγράφεις όλο της το έργο (κάτι όχι μόνο απάνθρωπο αλλά και αντιιστορικό). Μιλώντας άσχημα για την Έλλη Αλεξίου ναρκοθετείς την υπόθεση της λογοτεχνίας ή μάλλον τον κορμό της ως δέντρο που είναι, ενώ πάνω του κάθονται όλοι (και ο Γιάννης Ξανθούλης βέβαια). Δεν χρειάζεται λοιπόν να βάζουμε, μετά θάνατον, δημιουργούς να «αντιδικούν» μεταξύ τους, ενώ οι ίδιοι τα είχανε βρει εν ζωή. Η υπόθεση της λογοτεχνίας είναι σε τόσο κρίσιμη καμπή που δεν της επιτρέπεται να πετάει καμιά πραγματική της δύναμη.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΝΙΑΡΧΟΣ

ΤΑ ΝΕΑ

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».

2 σχόλια

  • Συμφωνώ απόλυτα με τα οσα γράφει ο κος Θανάσης Νιάρχος.Αλλωστε ολοι όσοι ειχαμε την τύχη η και την ευκαιρία να γνωρίσουμε την Ελλη Αλεξίου,εγώ προσωπικά τη γνώρισα στο περιβάλλον του Γιάννη Κουτσοχέρα ,αναγνωρίζουμε την ανωτερότητα ,το ήθος , την ευπρέπεια αλλά και την ευγένεια που τη διέκρινε.

    ΛΕΟΝΤΙΟΣ ΠΕΤΜΕΖΑΣ
    Ιστορικός Τέχνης

  • Εγω θα συμφωνησω με τον Ξανθουλη..Γνωριζω οτι ο Ταχτσης τη βοηθησε να γινει γνωστη και μετα εκεινη του γυρισε τη πλατη μ ενα,για μενα,χυδαιο τροπο!

Κλικάρετε εδώ για να σχολιάσετε