Η ΙΒ΄ Ιόνιος Βουλή είναι σημαντική, και δεν έχει μελετηθεί τόσο όσο θα έπρεπε.
Στην ΙΒ΄ Ιόνιο Βουλή, είναι:
α) η πρώτη φορά που συμμετέχουν ενεργά σε βουλευτικό σώμα οι δύο κορυφαίοι ριζοσπάστες, Ιωσήφ Μομφερράτος και Ηλίας Ζερβός Ιακωβάτος μετά την εξορία τους,
β) η πρώτη φορά που συμμετέχει στην εκλογική διαδικασία, όπως υποστηρίχθηκε από τη Δημοτική Επιτροπή του Δημοτικού Καταστήματος στην Κεφαλληνία, η πολιτική παράταξη των ριζοσπαστών μετά την εφαρμογή της δεκακαλπίας στην Κεφαλληνία κατά τις εκλογές για την Ι΄ Ιόνιο Βουλή, και την αποχή από τις εκλογές για την ΙΑ΄ Ιόνιο Βουλή,
γ) η πρώτη φορά που οι κορυφαίοι ριζοσπάστες συναντιούνται μαζί μέσα σε κοινοβούλιο με τον Κ. Λομβάρδο. Ενώ, όσο και αν ο αρμοστής εμμένει στα οικονομικά και διοικητικά θέματα του κράτους, η πλειοψηφία της ολομέλειας επιμένει ότι το εθνικό ζήτημα είναι εκείνο που προέχει, και ως θέμα έρχεται και ξαναέρχεται στο βήμα της Βουλής και
δ) η πρώτη φορά που ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρός της είναι μέλη της μειοψηφίας και δη της ριζοσπαστικής.
Επιπλέον, η ΙΒ΄ Ιόνιος Βουλή υπήρξε η Βουλή που στο πλαίσιό της θα «δοκιμαστεί» η ριζοσπαστική ιδεολογία. Θα βρεθεί να μειοψηφεί για μία ακόμη φορά, μπροστά σε ένα νέο πολιτικό ρεύμα που ήταν κυρίαρχο.
Τώρα το αίτημα για Ένωση διατυπωνόταν ως επιθυμία. Δεν πρέπει άλλωστε να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι στο Ιόνιο Κοινοβούλιο το ριζοσπαστικό κόμμα υπήρξε πάντοτε στην αντιπολίτευση ως μειοψηφούσα παράταξη. Ο χρόνος είχε περάσει, και είχαν αλλάξει τα δεδομένα, χωρίς να αλλάξει τόσο ο πολιτικός προσανατολισμός των πλειονοψηφησάντων, ανεξαρτήτως του πώς λέγονταν τώρα: «ριζοσπάστες», «ενωτιστές» ή «μεταρρυθμιστές», ή «ψευδοριζοσπάστες», ή «ψευτοριζοσπάστες», ή «αγγλόφιλοι».
Στην Θ΄ Ιόνιο Βουλή οι μεταρρυθμιστές, που ήταν πλειοψηφία, επιθυμούσαν την πολιτική παλιγγενεσία τους, αλλά με άλλους όρους σε σχέση με εκείνους που πρότειναν τότε οι ριζοσπάστες και πολιτικοί τους αντίπαλοι. Δεν αναγνώστηκε, ωστόσο, ποτέ ολόκληρο το προτεινόμενο ψήφισμα για ένωση από τους ριζοσπάστες στην Θ΄ Ιόνιο Βουλή, ούτε τέθηκε σε ψηφοφορία, για να έχουμε σήμερα ένα τεκμήριο σχετικά με την πολιτική τοποθέτηση της πλειοψηφούσας τότε παράταξης.
Η ΙΓ΄ Ιόνιος Βουλή ψήφισε την Ένωση. Ωστόσο, το έδαφος ήταν ώριμο και πριν από τη ΙΒ΄ Ιόνιο Βουλή, στην οποία μοιάζει να μην υπάρχει άλλο θέμα πέραν της εθνικής αποκατάστασης που να κινεί το ενδιαφέρον των αντιπροσώπων. Η ένταξη του εθνικού ζητήματος στην απάντηση στο αρχικό διάγγελμα του αρμοστή από την ΙΒ΄ Ιόνιο Βουλή διατρέχει ως θέμα σχεδόν όλες τις συνεδριάσεις της Βουλής αυτής. Αυτό αποτελεί ένα ακόμη ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες των Ιονίων Νήσων, πριν τη θέσπιση των μεταρρυθμίσεων για τις εκλογές και την κυκλοφορία του τύπου, το 1848, κυριαρχούσαν ως ένδειξη πολιτικής ταυτότητας, οι όροι: φιλελεύθεροι, αριστοκρατικοί και καταχθόνιοι. Αμέσως μετά, και κυρίως κατά τη συγκρότηση της Θ΄ Ιονίου Βουλής (1850) κυριάρχησαν οι όροι: ριζοσπάστες, μεταρρυθμιστές, καταχθόνιοι ή αγγλόφιλοι. Ακολούθησε μία περίοδος που κατέληξε στην ΙΑ΄ Ιόνιο Βουλή όπου, πλέον, λειτουργούσαν ως ένδειξη πολιτικής ταυτότητας, οι όροι: ριζοσπάστες, ψευδοριζοσπάστες, ενωτιστές, μεταρρυθμιστές και καταχθόνιοι, αλλά με άλλο ιδεολογικό περιεχόμενο.
Δηλαδή,
το 1862 είχε αλλάξει το «παράδειγμα» των πολιτικών αντιλήψεων της πρώτης περιόδου του Επτανησιακού Ριζοσπαστισμού, που συνδεόταν με μια συγκεκριμένη παράδοση πολιτικής πρακτικής και ιδεολογίας. Είχαν υπονομευθεί και εξασθενίσει οι ιδέες και οι πολιτικές πρακτικές των αρχών του ριζοσπαστισμού καθώς και οι εκφραστές του. Πραγματοποιήθηκε η αντικατάστασή τους από ένα μη συμβατό πλέγμα πρακτικών και πολιτικών ιδεών, που, αφενός ανέτρεψαν τις ριζοσπαστικές ιδέες, και αφετέρου, πήραν τη θέση τους, κρατώντας ωστόσο το ίδιο όνομα· ωσάν να «αναποδογύρισαν» τα πράγματα.
Το 1862, οι ριζοσπάστες «ήταν» και «αληθείς ριζοσπάστες» και «ψευδοριζοσπάστες» ή και «μεταρρυθμιστές», οι μεταρρυθμιστές ήταν και «αληθείς ριζοσπάστες» και «ριζοσπάστες» και «ενωτιστές», οι καταχθόνιοι ήταν και «ενωτιστές» και «ριζοσπάστες» και «ψευδοριζοσπάστες»! Ο μελετητής της ιστορικής αυτής περιόδου δυσκολεύεται να περιγράψει την παραδοξότητα των γεγονότων που φαίνεται να εκτυλίσσονται μέσα από τις πηγές.
Τί είχε συμβεί;
Εν ολίγοις, μία δεκαετία μετά την εμφάνιση του ριζοσπαστικού κόμματος στις Ηνωμένες Πολιτείες των Ιονίων Νήσων και την κοινωνική και πατριωτική οπτική του πολιτικού του λόγου, είχε σφετεριστεί το όνομά του – το «ριζοσπαστικό»- ένας πολιτικός σχηματισμός που ο πολιτικός του λόγος επικεντρωνόταν στην εθνική παλιγγενεσία του ιόνιου λαού και μόνο. Αυτουργός αυτού του αναποδογυρίσματος ήταν κυρίως, ο ζακυνθινός Κωνσταντίνος Λομβάρδος, ο οποίος ηγήθηκε και συντέλεσε με τους λόγους του, την εφημερίδα του Φωνή του Ιονίου, και τις πολιτικές πρακτικές του στην αντιστροφή αυτή. Σφετερίστηκε το όνομα των αντιπάλων του – κατά τα άλλα- ριζοσπαστών και τους ονόμασε «μεταρρυθμιστές». Τους «πολέμησε» έτσι, με πολιτικούς όρους ίδιους με εκείνους που χρησιμοποιούσαν οι πρώτοι (ριζοσπάστες) νωρίτερα, για τους δικούς τους αντιπάλους, δηλαδή, τους μεταρρυθμιστές. Το 1862, οι παλαιοί μεταρρυθμιστές, (ήτοι, η πολιτική μερίδα που επιθυμούσε την Ένωση την περίοδο 1850-1851, αλλά έδινε προτεραιότητα στις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις και όχι σε ρηξικέλευθες αλλαγές όπως ζητούσαν οι ριζοσπάστες, δηλαδή άμεση κοινωνικοοικονομική βελτίωση των όρων ζωής των κατοίκων των νησιών και κατάλυση της «προστασίας» με ταυτόχρονη Ένωση), αυτοπροσδιορίζονται ως ριζοσπάστες και όσοι επιδιώκουν μόνο την Ένωση, επίσης αυτοαποκαλούνται ριζοσπάστες. Όλων αυτών, ηγείτο ο Κωνσταντίνος Λομβάρδος από τη Ζάκυνθο. Ο Κ. Λομβάρδος δεν άφησε χώρο, εννοώ πολιτικό χώρο για τους ιδεολόγους –πραγματικούς- ριζοσπάστες που τους άλλαξε το όνομα, προσδίδοντάς τους, εκείνο, των πρώην αντιπάλων τους- που ήταν των μεταρρυθμιστών, ήτοι, το «μεταρρυθμιστές». Από την άλλη, οι παλαιοί καταχθόνιοι ή αγγλόφιλοι (της περιόδου 1850- 1852 και άσπονδοι εχθροί των ριζοσπαστών), την περίοδο αυτή (το 1862), είχαν σχεδόν «μεταλλαχθεί». Τάχα υπεράσπιζαν τους παλαιούς και πραγματικούς ριζοσπάστες, σχεδόν συντασσόμενοι στο πλευρό τους, και μόνο για τον λόγο ότι επιθυμούσαν να διατηρηθεί το status quo στην περιοχή˙ ενώ, ούτως ή άλλως, δεν πίστευαν ότι από μόνοι τους οι επτανήσιοι βουλευτές θα μπορούσαν να επιτύχουν την Ένωση, αν δεν το επιθυμούσε η «προστάτιδα» δύναμη, και σε αυτό δεν είχαν άδικο· τουλάχιστον έτσι απέδειξε η πορεία των πραγμάτων. Επομένως, αυτό που χρειάζεται να γνωρίζει ο αναγνώστης/αναγνώστρια και ο μελετητής/ μελετήτρια, είναι πρώτον, το ποιος είναι αυτός που κάθε φορά μιλάει ή γράφει, δεύτερον, τί λέει και, τρίτον, σε ποιον απευθύνεται.
Στο σημείο αυτό χρειάζεται να διευκρινιστεί τί εννοούμε, πού αναφερόμαστε δηλαδή, όταν λέμε «ριζοσπάστες» και «ριζοσπαστισμός». Ξεκινάμε με τον ορισμό λοιπόν του ριζοσπαστισμού στα Επτάνησα ή αλλιώς του επτανησιακού ριζοσπαστισμού: Επτανησιακός Ριζοσπαστισμός ήταν το πολιτικό εκείνο φαινόμενο που εκδηλώθηκε στα Ιόνια Νησιά και είχε τις ιδεολογικές ρίζες του στη ριζοσπαστικότερη φάση της Γαλλικής Επανάστασης του 1789, ως μία εκ των τριών εκδηλώσεων του ευρωπαϊκού ριζοσπαστισμού, με πρώτη εκείνη του Ρήγα και δεύτερη τον ριζοσπαστισμό των κέντρων της διασποράς, ιδίως στην κεντρική Ευρώπη και τα λιμάνια της Μεσογείου. Το θεωρητικό του υπόβαθρο, δηλαδή, η αντιστοιχία του με εκείνο του ευρωπαϊκού ριζοσπαστισμού, η ιδεολογική του άρθρωση, δηλαδή ο προσανατολισμός του προς το μη μοναρχικό πολίτευμα, όπως το επεξεργάστηκαν ο Montesquieu και ο Rousseau και όπως λειτούργησε ως ιδεολογικό σύνθημα του γαλλικού ιακωβινισμού, και οι συγκεκριμένες πρακτικές του εκδηλώσεις, δηλαδή, η επαναστατική πράξη, οριοθετούν το φαινόμενο που ορίζεται ως επτανησιακός ριζοσπαστισμός.
Οι άνθρωποι που ήταν φορείς των ιδεών αυτών και τις έκαναν πράξη, και που, πριν ακόμη συγκροτήσουν κόμμα στο πλαίσιο των Ιονίων Νήσων, ονομάστηκαν ριζοσπάστες· το κόμμα τους ονομάστηκε «ριζοσπαστικό» και πρωτοεμφανίστηκε μέσα στην Θ΄ Ιόνιο Βουλή του κράτους των Ηνωμένων Πολιτειών των Ιονίων Νήσων.
Οι ριζοσπάστες ήταν μία πολιτική μερίδα ή αλλιώς κόμμα που επιδίωξε την εφαρμογή των δογμάτων της ελευθερίας, της ισότητας, και της αδελφότητας των ατόμων, και των λαών, με πρωτεύον μέλημα την εθνική αποκατάσταση των Ιονίων. Ο πολιτικός τους λόγος εμπεριείχε και κοινωνιστικά χαρακτηριστικά, για κοινωνικοοικονομικές βελτιώσεις, πέραν των εθνικών επιδιώξεων για αποκατάσταση της εθνικής τους υπόστασης μέσω της ένωσης με το ελεύθερο ελληνικό κράτος.
Οι μεταρρυθμιστές ήταν μία πολιτική μερίδα, ή αλλιώς κόμμα, που έθετε το ζήτημα της Ένωσης, αλλά όχι επιτακτικά και άμεσα, αλλά κυρίως μέσα από την πρώτιστη επιδίωξη των συνταγματικών μεταρρυθμίσεων.
Οι καταχθόνιοι ή αγγλόφιλοι αντιπροσώπευαν τη συντήρηση, και υπηρετούσαν τα συμφέροντα της διοίκησης, ενώ, κατελάμβαναν διοικητικές θέσεις και εξουσία στα νησιά. Ο πιο γνωστός όλων, ο πιο σκληρός και δραστήριος όλων των καταχθονίων, ήταν ο κεφαλονίτης Δημήτριος Καρούσος.
Τι είχε απομείνει το 1862 από τον Επτανησιακό Ριζοσπαστισμό; Εξακολουθούσαν να υπάρχουν μεταρρυθμιστές και καταχθόνιοι;
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΓΙΑΝΝΑΤΟΥ:Η Αγγελική Γιαννάτου είναι πτυχιούχος Πολιτικής Επιστήμης κ Δημόσιας Διοίκησης (1995) του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο ίδιο Τμήμα περάτωσε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στην Πολιτική Επιστήμη & Κοινωνική Θεωρία (1998), ανακηρύχθηκε διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης (2005) και σήμερα εκπονεί τη μεταδιδακτορική της έρευνα, με θέμα: «Οι έμφυλες σχέσεις στο έργο του Ανδρέα Λασκαράτου “Τα Μυστήρια της Κεφαλονιάς”».
Το επιστημονικό της ενδιαφέρον εστιάζεται στη νεότερη ελληνική ιστορία των πολιτικών ιδεών με έμφαση στην ιστορία των πολιτικών ιδεών του 19ου αιώνα κυρίως των Ιονίων Νήσων.
Στο πλαίσιο αυτό, έχει παραδώσει στο Αργοστόλι σεμιναριακά μαθήματα, με θέμα: Ειδικά θέματα επτανησιακής πολιτικής ιστορίας (19ος αι.). Έχει συμμετάσχει σε επιστημονικά συνέδρια, ενώ μελέτες της έχουν περιληφθεί σε πρακτικά συνεδρίων, συλλογικούς τόμους κ το περιοδικό Κυμοθόη.
Το 2019 κυκλοφόρησε η μελέτη της, Επτανησιακός Ριζοσπαστισμός 1848-1865, από τις εκδόσεις «Περίπλους».
Προσθήκη σχολίου