Το Τρίτο Άλγος

«Ψυχή μου,
Που σε ταράζουν αδιέξοδες έγνοιες, σηκώσου ν’ αμυνθείς. Πρόταξε το στέρνο σου στις ενέδρες, ορθώσου ακλόνητη απέναντι στους εχθρούς σου. Αν νικήσεις, μη δείξεις πολλή χαρά, κι αν νικηθείς μην οδύρεσαι. Για τα ευχάριστα χαίρου, για τα κακά μη θλίβεσαι πολύ, και μάθε ποιος ρυθμός κυβερνά τους ανθρώπους».

«Μάθε ποιος ρυθμός κυβερνά τους ανθρώπους»… προτρέπει τους Έλληνες ο πρώτος των αρχαίων λυρικών ποιητών, ο Αρχίλοχος, πριν προτάξουν το στέρνο τους κι ορθωθούν ακλόνητοι απέναντι στους εχθρούς τους.

Ο Εσωτερικός κι ο Εξωτερικός μας ρυθμός είναι οι δύο τόποι για διερεύνηση πριν την αντίσταση, πριν την εφόρμηση σ’ αυτό που μας παρουσιάζεται σαν εχθρός κάθε φορά. Θα προσπαθήσω μια έκθεση μόνο για τον εσωτερικό μας ρυθμό μια και για τον εξωτερικό ρυθμό που κυβερνά τους ανθρώπους, για το ασφυκτικό δυστυχώς πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούμαστε σήμερα να υπάρξουμε και να δράσουμε, πολλοί έγραψαν και γράφουν.

Εσωτερικός ρυθμός: τα τρία Άλγη

Μόνο η αρχαία λέξη «άλγος» είναι κατάλληλη για να περιγράψει το καταστροφικό συναίσθημα που βιώνουμε ετούτη την εποχή και που αναπτύσσεται σε τρία πεδία.

Το πρώτο είναι το Ατομικό, αυτό που αφορά το μικρόκοσμο μας, το μισθό μας, τη δουλειά μας, το αυτοκίνητο μας, την εκδρομή μας, τη σύνταξη μας, το καθημερινό μας πιάτο.

Το δεύτερο Άλγος προέρχεται από τον περίγυρο μας, είναι άλγος Κοινωνικό, κι αφορά το γείτονα, το συγγενή, τον γνωστό ή άγνωστο που βρίσκεται σε κίνδυνο, που έχασε βασικά αγαθά, που κοιμάται στο δρόμο, που τού πήραν το σπίτι.

Το τρίτο Άλγος είναι ευρύτερο και αόρατο, κινείται στην περιφέρεια των άλλων δύο κι έχει διαχρονικότητα. Είναι Άλγος υπαρξιακό, Εθνικό και προέρχεται από το γεγονός ότι όλοι ξέρουμε πως είμαστε ένα μονάχα σημείο της συνέχειας αυτού του κόσμου κι αυτού του Έθνους και γι’ αυτό φέρουμε ευθύνη απέναντι στην Ιστορία του. Αυτή η τελευταία επίγνωση είναι που οδηγεί τον άνθρωπο στο να κάνει υπερβάσεις, να ξεφεύγει από το ατομικό, και είναι αυτή που γεννά τους ηγέτες και προκαλεί τα ηρωικά χρόνια.

“Εφήμερος άραγε σημαίνει αν υπάρχει κανείς ή αν δεν υπάρχει;” αναρωτιέται ο αρχαίος ποιητής ο Πίνδαρος. Κι απαντά: Σκιά ονείρου ο άνθρωπος μα όταν η δόξα που δίνει ο Δίας έλθει, λαμπρό φέγγος τον άντρα ζώνει, και γλυκιά η ζωή του». Γλυκιά ή ζωή λοιπόν όταν τα έργα του ανθρώπου φεγγοβολήσουν με λάμψη δοσμένη από το Θεό, όσο εφήμερος κι αν είναι ο ίδιος.

Δεν είναι για όλους ορατά ετούτα τα Άλγη που περιγράφονται. Ωστόσο καλό είναι να γίνουν. Διότι το Πρώτο (το ατομικό) όταν κυριαρχεί στον εσωτερικό μας ρυθμό προκαλεί τον τρόμο, τον πανικό και το συναίσθημα του Τέλους. Το Δεύτερο σπάει το περίγραμμα του πρώτου και δημιουργεί Εστίες. Ομάδες, μοίρασμα, ανταλλαγή, επικοινωνία, συμπόνια, Αλληλεγγύη. Το δεύτερο κτίζει τον ιστό, το Δίκτυο. Τέλος το τρίτο Άλγος το οποίο πατάει πάνω στα άλλα δυο, γεννά την Αντίσταση. Το ήθος (χαρακτήρας) του ανθρώπου είναι ο δαίμονας του-η μοίρα του (Ηράκλειτος). Ωστόσο το τρίτο Άλγος ούτε μας χαρίζεται ούτε είναι αυτονόητο. Αντίθετα η αυτοδίκαιη παρουσία του στην ανθρώπινη ύπαρξη καταστρατηγείται σε περιόδους παρακμής και πνευματικής κρίσης. Γιατί τότε ο άνθρωπος λειτουργεί τη ραστώνη της χώρας των Λωτοφάγων. Η Λήθη (αρχαία θεότητα κι αυτή), η αδιαφορία για την ιστορία, η ύβρις απέναντι στους προγόνους, είναι ο εχθρός της ιστορικής ευθύνης- του κύριου τροφοδότη για το τρίτο Άλγος.

Το δεύτερο στοιχείο λοιπόν του εσωτερικού ρυθμού είναι να μάθεις (να ξαναθυμηθείς) ποιος είσαι.

Να μάθεις ποιος είσαι:

1) Είσαι αυτός που σιγά σιγά και μεθοδευμένα τον έπεισαν να λησμονήσει τους προγόνους του και να μιμηθεί το ξενόφερτο. «Το ξένο, το ανώτερο, το εξελιγμένο». Είσαι αυτός που μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους βιάστηκες να φορέσεις φράκο και παπιγιόν, να χορέψεις βαλς και να ψηφίσεις το Ρώσικο, το Αγγλικό ή το Γερμανικό κόμμα- κι ένιωθες υπερήφανος διότι έτσι σε έλεγαν μοντέρνο. Είσαι αυτός που θυσίασες το Ενετικό πέτρινο λιμάνι του Ηρακλείου στην πρόοδο, θάβοντας το κάτω από τόνους μπετόν.

2) Είσαι αυτός που έχεις σαθρή μνήμη, με πολλά κενά και σκοτεινά σημεία. Τόποι της ιστορίας σου πονούν τόσο που δακρύζει κανείς σαν τους συλλογίζεται ενώ εσύ τους αγνοείς. Άλλοι πάλι λάμπουν τόσο ώστε τυφλώνουν-ψεύτικο κι αυτό. Ο πρόγονος σου σκοτώθηκε, λεηλατήθηκε, ξενιτεύτηκε, εκδιώχθηκε και ουδείς ποτέ πλήρωσε γι’ αυτό. Ο πρόγονος σου οραματίστηκε, τάχθηκε σε Μεγάλες Ιδέες, προδόθηκε και χάθηκε μέσα στις μεγάλες ιδέες και τις μεγάλες καταστροφές. Είσαι αυτός που άφησες ατιμώρητους τους υπεύθυνους για την καταστροφή του Μικρασιατικού Ελληνισμού το ’22. Είσαι αυτός που άφησες τους Δοσίλογους και τους Ταγματασφαλίτες να κάνουν κουμάντο μετά την απελευθέρωση το ’44 στην Ελλάδα. Είσαι αυτός που τόνισες υπερβολικά το «ΟΧΙ» του Μεταξά το 40’ για να κρύψεις το έγκλημα του Εμφυλίου. Είσαι αυτός που τώρα υφίσταται την προδοσία κάποιων από τα παιδιά της «Γενιάς του Πολυτεχνείου». Είσαι αυτός που δεν έχει πιστέψει ότι σου αξίζει να τιμωρείς.

3) Είσαι αυτός που πρέπει να αφυπνιστεί και να υψωθεί στα λόγια του Ηράκλειτου: «Ο λαός πρέπει να πολεμάει για το νόμο σα να ήταν τα τείχη του». Να υψωθείς λοιπόν και να υψώσεις τείχη σ’ αυτή τη νέα πόλη που ονομάζεται Ελλάδα. Και να είσαι απόλυτος. Μόνον αν είσαι απόλυτος υψώνεσαι. Διότι όπως λέει ο φιλόσοφος: «Προτιμότερο είναι να σβήνει κανείς την ύβρη παρά την πυρκαγιά». Σήμερα περιστοιχίζεσαι από υβριστές.

4) Είσαι αυτός που δεν έχει μάθει ακόμη να χρησιμοποιείς το Αιγαιοπελαγίτικο φως στη ζωή σου. Παρ’ όλες τις προσπάθειες που έκαναν ο Μόραλης, ο Παρθένης, ο Κάλβος, ο Σολωμός, ο Εγγονόπουλος, ο Τσαρούχης, ο Σόρογκας, ο Σεφέρης, ο Ελύτης, ο Γιαναράς, ο Γραμματικάκης και τόσοι άλλοι να σε διδάξουν. Ουδείς στο σχολειό σε έκανε να ενστερνιστείς τα λόγια της πρώτης ποιήτριας της Ευρώπης, του μαυροτσούκαλου της Λέσβου, της Σαπφούς: «Την Ομορφιά διακόνησα: τι πιο μεγάλο θα μπορούσα…».

Να λατρέψεις το φως του Αιγαίου και να διακονέψεις την Ομορφιά. Τότε τα χώματα που πάνω τους πατάς θα ζωντανέψουν και θα γεμίσουν δάκρια κι αίμα και όνειρα και πόθους και Όραμα. Διότι για κείνο που οι νεκροί δε μίλησαν όταν ζούσαν, μπορούν να σου το πουν, όντας νεκροί (T. Eliot). Να απαιτήσεις να τα διδαχθείς όλα ξανά από την αρχή. Με το φώς του γαλανού Αιγαίου πάνω τους, το ίδιο του καιρού του Βυζαντίου, της Τουρκοκρατίας και της Νεότερης Ελλάδας. Την Έφεσο, την Πέργαμο, την Μίλητο, την Αντιόχεια και την μεγίστην Αλεξάνδρεια αταξικώς θα ξαναχτίσουμε ευθύς μόλις το μεγαλείο τους ανορθώσουμε μέσα μας, γράφει μεταφορικά ο Π. Γεωργουδής.

Ο κόσμος μας δεν σταμάτησε πουθενά κι ούτε θα σταματήσει. Ψάξε για τη συνοχή του και τη συνέχεια του. Έτσι υψώνεσαι. Κι όταν υψώνεσαι αντιστέκεσαι εφ’ όλης της ύλης. Για όσα υλικά και κυρίως πνευματικά σου στερήθηκαν. Για όσα αισθαντικά και αισθητικά σου υπέκλεψαν μετατρέποντας τα σε ευρώ. Για όση υπερηφάνεια σου καπηλεύτηκαν μετατρέποντας σε κλειστοφοβικό Ελληνάρα που τους γλύφει το χέρι για να εισπράξει ένα μέρος από όλα εκείνα που δικαιωματικά του ανήκουν. Να μάθεις ποιος είσαι, να υψωθείς, να οραματιστείς πάνω στα οράματα των προγόνων, να τιμωρήσεις και να «γεννήσεις» ξανά. Εξ’ άλλου τίποτε δεν γεννιέται (από το μηδέν), αλλά συντίθεται από πράγματα που υπάρχουν, όπως έχει πει κι ο Αναξαγόρας 25 αιώνες πριν. Κι η αποσύνθεση- η φθορά είναι ένας διαχωρισμός. Αυτό προσπαθούν να προκαλέσουν: τον διαχωρισμό, την αποδόμηση, του όλου στα επιμέρους, έτσι ώστε να μας είναι αδύνατον να ανασυνθέσουμε την εικόνα. Γι αυτό υπάρχει ανάγκη τώρα όσο ποτέ άλλοτε να βηματίσουμε το παρελθόν και να βρούμε την συνέχεια μας. «Για μια ζωή από την αρχή απροσκύνητη», όπως έγραψε ο Οδυσσέας Ελύτης.

ΒΑΝΑ ΛΥΔΑΚΗ

Η Βάνα Λυδάκη είναι Ιατρός-Συγγραφέας. Από τις Εκδόσεις Περίπλους κυκλοφορεί σε λίγες μέρες το μυθιστόρημά  της “ΔΥΤΙΚΟΤΕΡΑ ΤΗΣ ΛΗΘΗΣ”.

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ “ΠΑΤΡΙΣ” ΚΡΗΤΗΣ

http://www.patris.gr/articles/218088?PHPSESSID=keq6e9qmtgoap6ff943i017si3