Η εξουσία της γκλαμουριάς και το μάρκετινγκ… μνημείων

Τον Οκτώβριο του 1985 η Ζωή Λάσκαρη για λογαριασμό ανδρικού περιοδικού φωτογραφήθηκε γυμνή από τον Ντίνο Διαμαντόπουλο, ξαπλωμένη σε έναν αρχαίο λέοντα της Δήλου. Το περιοδικό, προς τέρψιν των αναγνωστών, έγινε ανάρπαστο, αλλά οι συντελεστές της φωτογράφισης κατηγορήθηκαν για δυσφήμηση από την τότε βουλευτή Αννα Συνοδινού.

2010: Το θωρηκτό-θρύλος… ντίσκο
Το 1998 ο τότε υπουργός Πολιτισμού Ευάγγελος Βενιζέλος εξηγούσε τη δική του απόφαση να δοθεί το Ηρώδειο στον Κάλβιν Κλάιν για παρουσίαση εσωρούχων. «Το Ηρώδειο είναι χώρος θεαμάτων από την εποχή της ρωμαιοκρατίας κι έτσι εξελίσσεται ώς σήμερα». Ο ίδιος είχε εκφράσει την αντίθεσή του σε επίδειξη μόδας που είχε γίνει στα Προπύλαια.

Πριν από λίγες ημέρες ο νυν υπουργός Εθνικής Αμυνας ζήτησε συγγνώμη για τη δεξίωση που δόθηκε στο θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ», λέγοντας ότι το γεγονός ήταν προκλητικό, προσβάλλει την τιμή και το κύρος του Πολεμικού Ναυτικού, καθώς και την πατριωτική ευαισθησία. Ακόμη, είπε ότι είναι «επικίνδυνο να βρισκόμαστε αιχμάλωτοι της ισχύος του πλούτου ή της επιπολαιότητας ατόμων της δημοσιότητας».

Στις μέρες μας, όπου όλα πωλούνται κι όλα αγοράζονται, πλάι στο αίτημα ενός τέτοιου διαλόγου με τα μνημεία ορθώνεται όλο και συχνότερα το αίτημα της εμπορικής αξιοποίησής τους, με όρους που μένει να ξεκαθαριστούν. Μπορούν τα ιστορικά μνημεία και τα έργα τέχνης γενικότερα να λειτουργήσουν σαν μια ανεξάντλητη δεξαμενή έμπνευσης για τη διαφήμιση; Γιατί η κοινωνία μας αντιδρά όταν βλέπει πως έτσι «αποκαθηλώνονται» τέτοια σύμβολα;

Οι αντιδράσεις

Θυμηθείτε τι έγινε πριν από λίγους μήνες με το πανό του ΚΚΕ στην Ακρόπολη, με το πρωτοσέλιδο του γερμανικού «Focus» με την Αφροδίτη της Μήλου, με το ρεπορτάζ από τους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» για το «νοίκιασμα» του Βρετανικού Μουσείου το 1999 για δεξιώσεις και πάρτι δίπλα στα Ελγίνεια. Πριν από δύο χρόνια, όταν ήρθε στην Ελλάδα η Τζένιφερ Λόπεζ για φωτογράφηση της νέας της κολεξιόν στην Ακρόπολη, η Μαρία Δαμανάκη και ο Κώστας Καρτάλης του ΠΑΣΟΚ αντέδρασαν και ζήτησαν να μάθουν ποιος είχε δώσει την άδεια. Λίγα χρόνια πριν δημιουργήθηκε η ίδια ένταση, όταν η BMW φωτογράφισε τα καινούργια της μοντέλα με φόντο τον Ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

«Είθισται τα πάσης φύσεως σύμβολα -ιστορικά, πολιτιστικά κ.ά.- να έχουν την ιδιαίτερη δυναμική τους, καθώς επενδύονται από τα άτομα και τις ομάδες με μνήμες, συναισθήματα και συγκινήσεις», εξηγεί η Αλεξάνδρα Κορωναίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πάντειο. «Είθισται, επίσης, τα σύμβολα να λειτουργούν ως συνδετικοί κρίκοι ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν, μολονότι οι άνθρωποι άλλοτε τα λατρεύουν ως “ιερά” και άλλοτε τα γκρεμίζουν βίαια, δηλώνοντας έτσι τη σχέση τους με το παρελθόν.

Αυτό που είναι κοινωνικά ενοχλητικό με το “πάρτι” στο “Αβέρωφ” δεν είναι τόσο η “αποκαθήλωση” ενός ιστορικού συμβόλου όσο η όλη (αντι)αισθητική του θεάματος, που άλλο δεν επιβεβαιώνει από το ότι αυτοί που θεωρούν τους εαυτούς τους “ανώτερη” τάξη χρησιμοποιούν τις συνήθεις ανθρώπινες τελετουργίες (γάμοι, βαφτίσια κ.ά.), όχι μόνον ως σημείο επίδειξης ισχύος και πλούτου, αλλά και ως σημείο διάκρισης από τους υπόλοιπους, τους απλούς ανθρώπους, τον φτωχό λαό». Η ίδια τονίζει πως «πέρα από τις εθνικιστικές κορόνες που σε εποχές κρίσεων βρίσκουν πρόσφορο έδαφος, η πρόκληση της συμπεριφοράς των ανθρώπων που γιόρτασαν στο “Αβέρωφ”, δεν είναι άλλη από την άνεση με την οποία μια κοινωνική ομάδα μπορεί να χρησιμοποιεί τον χώρο και τον χρόνο όπως της αρέσει για να “νομιμοποιεί” την όποια εξουσία της απέναντι στους άλλους. Η δε υπερβολική ενασχόληση με το θέμα στις τηλεοπτικές εκπομπές μάλλον ενισχύει παρά αποδυναμώνει αυτή την εξουσία».

«Οχι υπερβολές»

«Οταν ακούς τη λέξη εθνικισμός υπάρχει ελάχιστος πραγματικός πατριωτισμός», συμπληρώνει ο Ανταίος Χρυσοστομίδης, μεταφραστής και υπεύθυνος ξένης λογοτεχνίας των εκδόσεων Καστανιώτη. «Από τον καιρό που η Ζωή Λάσκαρη είχε φωτογραφηθεί γυμνή στη Δήλο και το θέμα είχε φτάσει στη Βουλή από την Αννα Συνοδινού, κάποιοι είπαν, πολύ σωστά, πως εκείνη η υπέροχη φωτογραφία έπρεπε να πάει σε όλο τον κόσμο ως αφίσα του ΕΟΤ. Αυτή ήταν μια σωστή θέση γι’ αυτού του είδους τα προβλήματα. Συνήθως όταν πάρεις όλους αυτούς τους ακραιφνείς εθνικιστές και αρχαιολάτρες, θα βρεις να μην ασχολούνται με την πραγματική ουσία των αρχαίων και εθνικών μας παραδόσεων. Ελάχιστοι, για παράδειγμα, από αυτούς θα μπορούσαν να εξηγήσουν τη διαφορά μεταξύ Πλάτωνα και Αριστοτέλη. Αρα, ο σεβασμός μας προς τα μνημεία και τις παραδόσεις πρέπει να είναι ουσιαστικός και όχι φορμαλιστικός. Βεβαίως, πρέπει να υπάρξουν συγκεκριμένα κριτήρια πριν τα μνημεία δοθούν για ιδιωτικές εκδηλώσεις. Οσο υπερβολή είναι να κλείσεις το θέατρο της Επιδαύρου για να μην καταστραφεί άλλο, τόσο είναι υπερβολή να το δίνεις σε οποιονδήποτε. Δεν κάνουν οι τόποι και τα ενδύματα έναν πολιτισμό, όπως δεν κάνουν οι τόποι και τα εμβλήματα ένα σωστό έθνος».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *