Σκλάβοι στα δεσμά τους, η ταινία του Τώνη Λυκουρέση

lykouressis-3Δέκα βραβεία αποκόμισε στο τελευταίο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης η ταινία “Σκλάβοι στα δεσμά τους” του Τώνη Λυκουρέση, που προβάλλεται από χθες στους αθηναϊκούς κινηματογράφους.
Βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα, κύκνειο άσμα του σπουδαίου Κωνσταντίνου Θεοτόκη μοιάζει να έρχεται στις οθόνες από την ίδια αιτία, που έφτασε και στη γραφίδα του κερκυραίου συγγραφέα: Από την οσμή της κοινωνικής αλλαγής.
Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης αισθάνεται γηρασμένο το καθεστώς της αστικής τάξης. Την αίσθησή του αυτή την μεταλλάσσει στο μυθιστόρημα “Σκλάβοι στα δεσμά τους” και το τελειώνει το 1905 μετά δεκάχρονο μόχθο.Λίγο αργότερα ξεσπά η Ρώσικη Επανάσταση.

Ο Θεοτόκης εκφράζει την αίσθησή του πως επίκειται αλλαγή αφηγούμενος την αμέσως προηγούμενή της, εκείνη δηλαδή που έστειλε την φεουδαρχία -στην οποία και ο ίδιος ανήκε- στο περιθώριο και έφερε στα πράγματα την αστική τάξη.

Σήμερα, με την αστική δημοκρατία βαρύτατα ασθενή και τον σοσιαλισμό στην εκδοχή του “υπαρκτού” να έχει κάνει ένα πέρασμα διάττοντος αστέρος από την Ιστορία, είναι φυσικό για ευαίσθητους δημιουργούς όπως ο Τώνης Λυκουρέσης, ο αέρας να έχεει την οσμή της κοινωνικής ανακατάταξης.

Συνήθως τους καλλιτέχνες ενδιαφέρει κυρίως η ανθρώπινη ψυχή στην κορύφωση της ευαισθησίας των κοινωνικών γεγονότων. Ούτε τα πριν, ούτε τα μετά, ούτε οι αιτίες. Μιλάμε πάντα για ό,τι εκφράζεται καλλιτεχνικά, όχι για ό,τι προβληματίζει προσωπικά τον καλλιτέχνη.
Τόσο λοιπόν τον Θεοτόκη, όσο και τον Λυκουρέση ενδιέφεραν το ύφος, το κλίμα, οι μεταπτώσεις, οι συμπεριφορές, οι παραχωρήσεις, αλλά και οι δικαιώσεις ή τιμωρίες των ανθρώπων κατά την πάλη τους με τη δίνη των κοινωνικών ανακατατάξεων.

Ο ψυχισμός τους που τους κάνει συγχρόνως καλούς και κακούς, στην πάλη τους να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της αλλαγής στην κοινωνική συμπεριφορά. Τα ιστορικά γεγονότα και τα κοινωνικά φαινόμενα είναι για τους Ιστορικούς και για τους Κοινωνιολόγους, όχι για τους Καλλιτέχνες.
Κι είναι αξιοθαύμαστο το πόσο αναλογικά, σε σχέση με την κοινωνική κρίση που πραγματεύεται ο καθένας, κρατήθηκαν από τον Τώνη Λυκουρέση οι αποστάσεις που τηρεί ο Θεοτόκης από τον ρεαλισμό.
Οι διάλογοι είναι σημερινοί, όχι εποχής, όπως επίσης και οι συνήθειες των ανθρώπων, γλωσσικό ιδίωμα δεν υπάρχει. Και όμως αυτή η αποστασιοποίηση από την εποχή του έργου γίνεται με φειδώ και στο βαθμό που δεν το προδίδει.
Πίσω από το μύθο κινείται ένας άλλος αδιόρατος κόσμος. Που ούτε ο αναγνώστης, ούτε ο θεατής μπορεί να συλλάβει απτά. Οι ψυχές μέσα στην αβεβαιότητα, την ανασφάλεια, τον εξαναγκασμό από την πραγματικότητα, αντιμετωπίζουν την κοινωνική μεταβολή όπως η καθεμιά νομίζει πως θα σωθεί. Είτε βρίσκεται από τη μεριά των κοινωνικά ηττημένων, είτε από εκείνη των νικητών.
Ένας ευθύγραμμος ρυθμός, η σχεδόν παντελής απουσία γέλιου -εκτός από εκείνο του καγχασμού- και μια γκρίζα πάχνη που σκεπάζει τα πάντα, σκηνοθετικά και φωτογραφικά, εντάσσει πλήρως το θεατή στην καθημερινότητα των άλλοτε κραταιών Οφιομάχων, που πια ζουν για να επιβιώνουν.

Εκείνο που διασώζεται και δικαιώνεται μέσα σε όλες τις καταστάσεις είναι κατά τον Θεοτόκη -αλλά και κατά τον Λυκουρέση- η έννοια της θυσίας. Η μόνη που τελικά ισορρόπησε από όλα τα πρόσωπα του δράματος είναι η Ευλαλία, εκείνη που δέχθηκε να παίξει χάριν της θυσίας το ρόλο του θύματος, εκείνη που στην αρχή είχε τον οίκτο όλων.

Ο κινηματογραφικός Λυκουρέσης επιστράτευσε σε αυτήν την ταινία τον εικαστικό -είναι και απόφοιτος ζωγραφικής της ΑΣΚΤ- για να δείξει το αρχοντικό/τάφο της αριστοκρατίας. Οι σκηνές του είναι πίνακες της επτανησιακής σχολής, σκοτεινοί και μαύροι. Ίδιοι με εκείνους που πάνω στον παραλογισμό του κομματιάζει ο κόντε Οφιομάχος. Δεν έχουν τίποτα από το λαμπερό φως της Κέρκυρας. Παντού σκοτάδι και άνθρωποι/φαντάσματα που περιφέρονται σαν σκιές. Η απόστασή τους από τον νατουραλισμό είναι όση η απόσταση του Θεοτόκη από τον ρεαλισμό.
Και εδώ βρίσκεται και η μεγάλη επιτυχία του “Σκλάβοι στα δεσμά τους” ως κινηματογραφικό έργο.

Ο Τώνης Λυκουρέσης – Σκηνοθέτης από την Ζάκυνθο, σπούδασε οικονομικά στην ΑΣΟΕΕ, σκηνοθεσία κινηματογράφου στη Σχολή Σταυράκου και ζωγραφική στην ΑΣΚΤ με το Νίκο Νικολάου. Ιδρυτικό μέλος και κινηματογραφικός κριτικός του περιοδικού «Σύγχρονος κινηματογράφος», είναι σήμερα γενικός γραμματέας της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών. Από 1986 συνεργάζεται με την κρατική τηλεόραση, δημιουργώντας ντοκιμαντέρ και επικεντρώνοντας την θεματική του κυρίως στο χώρο της Επτανήσου. Παράλληλα σκηνοθετεί για το θέατρο. Την τελευταία δεκαετία διδάσκει αισθητική κινηματογράφου και τεχνική σκηνοθεσίας σε ανώτερες σχολές Δραματικής Τέχνης και Κινηματογράφου και από το 2004, στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου- Τμήμα Θεατρικών Σπουδών.
Σκηνοθέτησε ταινίες μικρού μήκους (επιλεκτική φιλμογραφία):
«Το κουνούπι» 1969
«Ολυμπία ταξιδιωτικό» 1970
«Λουκιανός Κηλαηδόνης- Απλά μαθήματα πολιτικής οικονομίας» 1973
«Ύμνος εις την Ελευθερία, Δ. Σολωμός –Ν. Μάντζαρος» 1990

Και ταινίες μεγάλου μήκους:
«Η Χρυσομαλλούσα» 1978
«Το αίμα των αγαλμάτων» 1982
«Άλκηστη» 1986
«Νυχτερινή Προβολή 1987» (τηλεταινία ΕΤ1)
«Το τραγούδι της ζωής» 2002 (δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ)

Η υπόθεση

Η υπόθεση διαδραματίζεται στην Κέρκυρα στις αρχές του εικοστού αιώνα. Η αρχοντική οικογένεια των Οφιομάχων αναγκάζεται να παντρέψει την κόρη τους Ευλαλία με το γιατρό και βουλευτή, Αριστείδη Στεριώτη. Η νεαρή Ευλαλία ωστόσο είναι ερωτευμένη με το διανοούμενο Άλκη Σωζόμενο. Στόχος των Οφιομάχων είναι μέσω του γάμου να ξεφύγουν από το οικονομικό αδιέξοδο στο οποίο έχουν περιέλθει. Τελικά όμως οι προσδοκίες τους δεν επαληθεύονται.

Οι συνελεστές

Σκηνοθεσία Τώνης Λυκουρέσης
Σενάριο Τώνης Λυκουρέσης
Γιάννης Μαρούδας
Μαρία Βαρδάκα
Διεύθυνση φωτογραφίας Παναγιώτης Σαλαπάτας
Σκηνικά Κωνσταντίνος Ζαμάνης
Κοστούμια Μπιάνκα Νικολαρεϊζη
Μουσική Μίνως Μάτσας
Μοντάζ Γιώργος Τριανταφύλλου
Διεύθυνση παραγωγής Μαρίνα Υψηλάντη
Παραγωγός Νίκος Σέκερης

Διανομή

Γιάννης Φέρτης, Κόντες Αλέξανδρος Οφιομάχος
Δήμητρα Ματσούκα, Αιμιλία Βαλσάμη
Άκης Σακκελαρίου, Αριστείδης Στεριώτης
Χρήστος Λούλης, Γιώργης Οφιομάχος
Ειρήνη Ιγγλέση, Μαρία Οφιομάχου
Ρηνιώ Κυριαζή, Ευλαλία Οφιομάχου
Κωσταντίνος Παπαχρόνης, Άλκης Σωζόμενος
Λένα Παπαληγούρα, Λουίζα Οφιομάχου
Γιώργος Σπάνιας, Σπύρος Οφιομάχος
Μαριέττα Σαββάνη, Φωτεινή Σωζόμενου
Γιώργος Βούτος, Μίμης Χαντρινός
Απόστολος Πελεκάνος, Πέτρος Αθάνατος

Βραβεύσεις
Η ταινία απέσπασε πολλές καλές κριτικές και βραβεία. Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης του 2008 κέρδισε 10 βραβεία.

2ο βραβείο ταινίας μυθοπλασίας μεγάλου μήκους
Σκηνοθεσίας: Τώνης Λυκουρέσης
Σεναρίου: Τώνης Λυκουρέσης
Γιάννης Μαρούδας
Μαρία Βαρδάκα
Ερμηνείας: 1ου Ανδρικού Ρόλου Γιάννης Φέρτης
Ερμηνείας: 2ου Ανδρικού Ρόλου Χρήστος Λούλης
Ερμηνείας: 2ου Γυναικείου Ρόλου Δήμητρα Ματσούκα
Σκηνογραφίας: Κωνσταντίνος Ζαμάνης
Μουσικής: Μίνως Μάτσας
Ήχου: Νίκος Μπουγιούκος
Ενδυματολογίας: Μπιάνκα Νικολαρεϊζη

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΒΙΤΣΟΣ -(Φωτογραφία:Ο Σκηνοθέτης με τον πρωταγωνιστή Γιάννη Φέρτη)

3 Σχόλια

  1. Ο/Η ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΓΑΡΗΣ λέει:

    δεν την είδα ακόμη την ταινία αλλά λόγω της εμπιστοσύνης που έχω στα λεγόμενα του Διονύση του Βίτσου αποδέχομαι την κριτική του.Μία ερώτηση εχω μόνο που παρατήρησα στο τρέιλερ, γιατί υπάρχουν πολλά σκοτεινά πλάνα?Η Ελλάδα δεν είναι καμμια σκοτεινή χώρα έχει πολύ ήλιο και ιδίως η Κέρκυρα.Ο Γερμανικός και γενικότερα ο Βορειοευρωπαικός κινηματογράφος βάζει τέτοια πλάνα κατα πλειοψηφία λόγω του κλίματος και της ψυχικής διάθεσης εδώ όμως γιατί χρησιμοποιούν σκοτεινά πλάνα οι σκηνοθέτες μας?

  2. Ο/Η ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΒΙΤΣΟΣ λέει:

    @ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΓΑΡΗΣ: Αρμόδιος να σας απαντήσει είναι ο κ. Λυκουρέσης.
    Την ερμηνεία που έδωσα εγώ την αναφέρω πιο πάνω στο κείμενό μου.
    Σημειώστε όμως ότι ο Λυκουρέσης -όπως και ο Θεοτόκης- δεν περιγράφουν εδώ τη φύση της Κέρκυρας, αλλά την ψυχή κυρίως των κερκυραίων, φεουδαρχών, αλλά και των εκπροσώπων της αστικής τάξης, την ώρα που η φεουδαρχία παραδίδει τα κλειδιά της κοινωνίας στους αστούς. Εκείνη την στιγμή της ιστορικής καμπής όλων οι ψυχές βρίσκονται μέσα στην ανασφάλεια από την προσπάθεια να ενταχθούν στα νέα κοινωνικά δεδομένα.

  3. Ο/Η marianthi.orfanoudaki λέει:

    Οπωσδήποτε θα δω την ταινία τη πρώτη μέρα όταν προβληθεί στη Μυτιλήνη.Απόλαυσα τη Ρηνιώ Κυριαζη σε παράσταση στη Μυτιλήνη.Η αέρινη μορφή της η βελούδινη φωνή της με μοναδικό σκηνικό “μια καρέκλα”κατάφερε να μας ταξειδέψει στο παραμύθι και να μας συγκινήσει.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *