ΝΤΙΝΟΥ ΚΟΝΟΜΟΥ: Παραμονή Χριστουγέννων στη Ζάκυθο

10882284_10152889670488279_3259188256349236267_n

Παραμονή Χριστουγέννων… Η κίνηση στους δρόμους έχει φουντώσει. Ο κόσμος μπαινοβγαίνει στα μαγαζιά κάνοντας τα ψώνια του. Τα μανάβικα και τα μακελλειά έχουνε βέντητα. Χαιρετούρες, σύντομες ευχές, γρήγορο περπάτημα και αναζήτηση για τα καλύτερα ψώνια. Κυριαρχεί και ξεχωρίζει το περίφημο μπρόκολο. Κάτι πελώριες μπροκολίνες γεμίζουνε τους δρόμους κι ανεμίζουνε στα χέρια των ανθρώπων που τις εψωνίσανε. Τα πελώρια φύλλα που τις περιβάλλουνε τ’ αφήνουν άκοπα και σου θυμίζουν αφτιά μικρού ελέφαντα. Όλο το Τζάντε την παραμονή των Χριστουγέννων ψωνίζει μπρόκολα και μπόλικο σέλινο για το βράδυ. Είναι παλιό έθιμο, να κόβουνε την κουλούρα το βράδυ της παραμονής και να δειπνάνε όλοι γενικώς με μπρόκολα.

Ας βγούμε τώρα μια περατζάδα στα μακελλειά του Αμμου και της Μέσα Μερίας. Εκεί συνωστίζονται όλοι για να ψωνίσουνε το κρέας. Το τι γίνεται δεν περιγράφεται. Ακούς αμίμητες μπαρτζολέτες και μπίμπιες. Η ατμόσφαιρα είναι ηλεκτρισμένη και το χιούμορ ασταμάτητο. Ωραίοι τύποι μακελλαραίων διαλαλούνε με πρωτάκουστες φράσεις τα κρέατα:

— Ω, τι έπαθες κακομοίρα Γαστούνη!…

— Τι έπαθε, μωρέ, η Γαστούνη; ρωτάει τρομαγμένος ένας Μωραΐτης.

— Τίποτα δεν έπαθε, μα έχασε το βόιδι και θα το φάμε εμείς στη Ζάκυθο!… Για ιδές ξύγκι! Γουστουλίδια, μωρές παιδιά!…

— Δώσε μου μία λίτρα γάλο εδεκεί!

— Από πού αγαπάς;

— Μάμα και πέττο!

— Τέτοιο ψώνι, παιδί μου, δεν το κάνει ούτε ο Λαύρακας!…

Οι φούρνοι είναι γεμάτοι κόσμο και μοσκοβολούνε από τις κουλούρες και τα Χριστόψωμα. Δυνατή μυρωδιά από κανέλα, γλυκάνισο, σουσάμι, σταφίδα, καρύδια και χίλια άλλα μυρωδικά ξεχύνεται παντού. Τα Χριστόψωμα και την κουλούρα τα ζυμώνουν οι νοικοκυρές στα σπίτια από τα χαράματα, κάνοντας ολόκληρο ξενύχτι. Αποβραδίς αναπιάνουνε το προζύμι στη σκάφη. Στις 4 το πρωί αρχίζουνε το ζύμωμα: “Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος” και κάθε λίγο ρίχνουνε σταφίδες, μυρωδικά, χίλια δυο παραγεμίσματα και σπετσοπίπερα και πιτετέλια στο ζυμάρι που όλο και φουσκώνει. Ύστερα γίνεται το πλάσιμο σε διάφορα γαρνιρίσματα πάνου στην κουλούρα και τα Χριστόψωμα. Η κουλούρα στολίζεται με ιδιαίτερη φροντίδα. Μέχρι τις 10 το πρωί τα ψωμιά έχουνε φουσκώσει κι είναι έτοιμα για το φούρνο. Τα ξαπλώνουνε σ’ ένα τραπέζι σκεπάζοντάς τα με μια μεσάλα, που μυρίζει μπουγάδα και λεβάντα. Αχ! Εκείνα τα Χριστόψωμα κι εκείνη η κουλούρα, που ετοίμαζε η Γιαγιά μου, κι επηγαίναμε ο Πατέρας μου κι εγώ στο φούρνο της μαστρο-Γιαννούς!…

Το βράδυ από νωρίς κλείνουν όλοι τα μαγαζιά κι ο κόσμος συγκεντρώνεται στο σπίτι για το κόψιμο της κουλούρας. Δεν βλέπεις ψυχή στο δρόμο. Είναι αντέτι όλοι να κόβουνε την κουλούρα, φτωχοί και πλούσιοι. Κανείς δεν μένει χωρίς κουλούρα στο σπίτι του. Κι όταν ακόμα δε ζυμώνουνε στο σπίτι, ψωνίζουνε κουλούρα έτοιμη από τα μαγαζιά. Ένα γύρω στο τραπέζι κάθουνται όλα τα μέλη της οικογένειας και καμιά φορά συγγενείς ή φίλοι. Ο οικογενειάρχης σηκώνει επιβλητικά από το τραπέζι την κουλούρα. Όλα τα μέλη της οικογένειας, και οι τυχόν ξένοι ή καλεσμένοι κρατάνε όλοι μαζί σύμφωνα με το έθιμο, την κουλούρα και πάνε στη γωνιά (δηλαδή στο φουρνέλο της κουζίνας). Εκεί γίνεται η ιεροτελεστία. Απάνου από δυο αναμμένους δαυλούς, τοποθετημένους σε σχήμα σταυρού, βαστάει ο οικογενειάρχης την κουλούρα. Ρίχνει στη φωτιά από το κενό κέντρο της κουλούρας κρασί και λάδι, ενώ ψάλλουν όλοι το τροπάρι: “Η Γέννησίς σου, Χριστέ ο Θεός ημών…”. Την ίδια στιγμή πυροβολούνε από το παράθυρο στον αέρα, λέγοντας: “Για τον Ηρώδη!”. Με την ίδια τάξη και κατάνυξη μεταφέρεται η κουλούρα στο τραπέζι. Εκεί γίνεται το μοίρασμά της σε ίσια κομμάτια. Το πρώτο κομμάτι βγαίνει για το σπίτι, το δεύτερο για το φιλόχριστο (δηλαδή για το φτωχό) και συνέχεια για τους άλλους. Όλοι φυσικά ψάχνουνε για το ηύρεμα, που συνήθως είναι ασημένιο νόμισμα. Η ανεύρεσή του θεωρείται καλός οιωνός για τον κάτοχο του κομματιού.

Η κουλούρα, σύμφωνα με παλιά τοπική παράδοση. Συμβολίζει το άστρο της Βηθλεέμ, που οδήγησε τους μάγους στο Σπήλαιο. Το ηύρεμα συμβολίζει το Θείο Βρέφος. Οι αναμμένοι δαυλοί συμβολίζουνε τον Αδάμ και την Εύα καιόμενους στη φωτιά της κόλασης. Το κρασί και το λάδι, που χύνει ο αρχηγός της οικογένειας στη φωτιά από το άνοιγμα της κουλούρας, συμβολίζουνε τα δώρα των μάγων. Η στιγμιαία φλόγα συμβολίζει την Ανάσταση του Χριστού και την απολύτρωση των Πρωτοπλάστων. Τέλος, ο πυροβολισμός που ρίχνεται “για τον Ηρώδη” δείχνει την αγανάκτηση για τον καταχθόνιο διώκτη του Θείου Βρέφους.


thumb10583
ΝΤΙΝΟΣ ΚΟΝΟΜΟΣ (1918-1990),  «Τση Ζάκυθος», 1983

[Στη άνω φωτογραφία: Η ΚΟΥΛΑ ΖΩΗ, η αείμνηστη σπουδαία ζακυνθινή αρχόντισσα και απόγονος του Διονυσίου Σολωμού, κάποια Χριστούγεννα, κάτι διαβάζει στην εγγονή της ΚΛΑΙΡΗ ΣΚΑΝΔΑΜΗ.

H  ΚΟΥΛΑ ΖΩΗ ήταν παρούσα σε όλες τις κουλούρες που κόβαμε στο περιοδικό «Περίπλους» (1984-2000) κάθε χρόνο, παραμονή Χριστουγέννων το απόγευμα, στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου Ζακύνθου.

Στη μεσαία φωτογραφία η φετεινή κουλούρα της συμμαθήτριάς μου ΚΙΚΗΣ ΞΕΝΟΥ-ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ

Στην κάτω φωτογραφία, ο ιστορικός ΝΤΙΝΟΣ ΚΟΝΟΜΟΣ]

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *