ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΛΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

a2f3ed8fa275e0d1ac14a14d27f6cafdΤα Χριστούγεννα, γιορτάζοντας τη Γέννηση του Χριστού, στην ουσία τηρούμε μια συνήθεια πολλών χιλιάδων ετών, που απαντάται σε όλους σχεδόν τους λαούς της γης, οι οποίοι πάντα τέτοιες μέρες  πανηγυρίζουν τη νίκη των ζωοποιών δυνάμεων του φωτός πάνω στο φοβερό σκοτάδι. Η  25η Δεκεμβρίου επίσης εθεωρείτο γενέθλια μέρα για τον Όσιρη, τον Ώρο, τον Διόνυσο, τον Άδωνη, τον Δία και τον Jupiter, τον Tammuz, τον Ηρακλή και για όλους τους ηλιακούς ημίθεους.

Οι Αιγύπτιοι στις 25 Δεκεμβρίου γιόρταζαν τη γέννηση του θεού-Ήλιου Ρα , Ατόν ή Όσιρη. Μετά την δολοφονία του  τελευταίου ένα δένδρο ξεφύτρωσε στο οποίο η Ίσις, σε κάθε επέτειο της γέννησης του στις 25 Δεκεμβρίου, άφηνε δώρα γύρω από το δένδρο.
Οι Βαβυλώνιοι  το θεό Ήλιο, Σαμάχ, Βάαλ, Μαρδουνάκ, ή Νεργκάλ.
Οι Πέρσες λάτρευαν τη γέννηση του Αήττητου ήλιου θεού Μίθρα, θεού του φωτός και της σοφίας, ο οποίος επίσης είχε γεννηθεί από μια παρθένο, μέσα σε μια σπηλιά. Μετά την κατάληψη της Ασσυρίας τον 7ο αιώνα π.χ. και της Βαβυλωνίας τον 6ο αιώνα π.χ., ο Μίθρας ταυτίστηκε με τον θεό του Ήλιου και η λατρεία του Ήλιου αποδιδόταν πλέον σε εκείνον.  Σύμφωνα με την μυθολογία, ήταν γεννημένος στις 25 Δεκεμβρίου. Ο Μίθρας αναδείχθηκε σε κεντρικό θεό της ελληνιστικής και ρωμαϊκής μυστηριακής λατρείας, η οποία αναπτύχθηκε στην ανατολική Μεσόγειο κατά τον 2ο και 1ο αιώνα π.Χ.
Οι Βραχμάνοι γιόρταζαν τη γέννηση του Βράχμα.
Στην αρχαία Ελλάδα τον Δεκέμβριο γιόρταζαν τη γέννηση του Διονύσου, γιου του Δία και της παρθένου Σεμέλης. Οι γυναίκες-ιέρειες ανέβαιναν στην κορυφή του ιερού βουνού και κρατώντας ένα νεογέννητο βρέφος φώναζαν «Ο Διόνυσος ξαναγεννήθηκε. Ο Διόνυσος ζει» , ενώ σε επιγραφή αφιερωμένη στον Διόνυσο αναγράφεται: «Εγώ είμαι που σε προστατεύω και σε οδηγώ, εγώ είμαι το ‘Αλφα και το Ωμέγα».
Τον αποκαλούσαν «σωτήρα» και «θείο βρέφος». Ήταν ο «καλός ποιμένας», οι ιερείς του οποίου κρατούσαν την ποιμενική ράβδο, όπως συνέβαινε και με τον Όσιρη. Τον χειμώνα θρηνούσαν το σκοτωμό του από τους Τιτάνες, αλλά στις 30 Δεκεμβρίου γιόρταζαν την αναγέννηση του.
007Τον απεικόνιζαν πάνω σε ένα πύρινο άρμα να ξεκινά κάθε πρωί, να διατρέχει τον ουρανό και να σκορπίζει το φως στη Γη, σαν τον Άη-Βασίλη πάνω στο έλκηθρο. Τον ταύτιζαν επίσης με το Φοίβο Απόλλωνα, το θεό του Φωτός.
Εκτός όμως της ημέρας της γέννησης και πολλές από τις παραδόσεις που συνδέονται με τα Χριστούγεννα (ανταλλαγή δώρων, στολισμοί, κάλαντα, Χριστουγεννιάτικο δέντρο κλπ.) έχουν τις ρίζες τους σε παλαιότερες θρησκείες.
Πίσω από τα κάλαντα κρύβεται ένα αρχαίο Ελληνικό έθιμο με το όνομα Ειρεσιώνη, που αναφέρεται ήδη από τον Όμηρο, ο οποίος  αναφέρει ότι στην Σάμο, τα παιδιά έφτιαξαν διάφορα τραγούδια τα τραγουδούσαν στα σπίτια των πλουσίων ευχόμενοι πλούτο, χαρά και ειρήνη.
Συμβόλιζε την ευφορία και γονιμότητα της γης και εορτάζονταν δυο φορές το χρόνο, μια την άνοιξη με σκοπό την παράκληση των ανθρώπων προς τους θεούς κυρίως του Απόλλωνος-ήλιου και των Ωρών για προστασία της σποράς και μια το φθινόπωρο, για να τους ευχαριστήσουν για την συγκομιδή των καρπών. Ταυτόχρονα με τις ευχαριστίες προς τους θεούς, έδιναν ευχές και στους συνανθρώπους.
kalanta3Τα παιδιά γύριζαν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας ελιάς ή δάφνης στολισμένα με μαλλί (σύμβολο υγείας και ομορφιάς) και καρπούς κάθε λογής, τραγουδώντας για καλύτερη τύχη και γονιμότητα της γης. Πολλά από τα παιδιά έφεραν τον κλάδο σπίτι τους και τον κρεμούσαν στην πόρτα όπου έμενε όλο το έτος.
Ο φθινοπωρινός εορτασμός αντιστοιχεί με τα Χριστούγεννα ο εαρινός με την Πρωτομαγιά)
Η αρχαιότερη από τις γιορτές των αρχαίων,  τα Μικρά ή αγροτικά Διονύσια, ήταν πανελλήνιου χαρακτήρα και εορταζόταν στους αγρούς κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο. Διαρκούσε αρκετές μέρες, από τα τέλη Δεκεμβρίου μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου.
solΗ γιορτή αυτή πέρασε και στην αρχαία Ρώμη όπου γιόρταζαν τα Σατουρνάλια, προς τιμή του θεού Κρόνου, αλλά και της θεάς Δήμητρας, όπου θυσίαζαν χοίρους για την ευφορία της Γης. Ο αντίστοιχος του Ηλίου στην Ρωμαϊκή μυθολογία είναι ο Sol.

Αιτία για όλα αυτά ήταν το Χειμερινό Ηλιοστάσιο. Μετά τις 21 Δεκεμβρίου,  που η γη βρίσκεται στο πιο μακρινό του σημείο από τον ήλιο, έχουμε την μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου και την αρχή του χειμώνα.  Μετά το Χειμερινό Ηλιοστάσιο, ο Ήλιος αρχίζει και πάλι να ανεβαίνει όλο και πιο ψηλά και η ημέρα να μεγαλώνει. Σταματάει τη κίνηση του προς το νότο και στρέφεται προς βορρά. Οι άνθρωποι πάντα πανηγύριζαν που ο ήλιος για μια ακόμα φορά πέρασε από το Χειμερινό Ηλιοστάσιο και ξαναγεννήθηκε.
Ο Ήλιος λατρευόταν ως  ο δημιουργός των εποχών του έτους, και του κύκλου των φαινομένων και των εναλλαγών που σχετίζονται με αυτές , από τη σπορά έως τη βλάστηση και από την ανθοφορία έως τη συγκομιδή.

Το 325, που αναγνωρίστηκε ως Θεός ο Ιησούς Χριστός στην Σύνοδο της Νίκαιας, ορίστηκε η γέννησή του στις 25 Δεκεμβρίου, όπως ακριβώς γιορταζόταν μέχρι τότε η γέννηση του Μίθρα από τους παγανιστές.  Οι συγκρούσεις μεταξύ χριστιανών και εθνικών είχαν φτάσει στο αποκορύφωμά τους.  Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος έγινε χριστιανός και όρισε την χριστιανική θρησκεία ως την επίσημη θρησκεία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Για να περάσει πιο εύκολα η νέα θρησκεία στον παγανιστικό κόσμο, θα έπρεπε να δανειστεί παγανιστικά στοιχεία και να δώσει την αίσθηση στους ανθρώπους ότι η παλιά πίστη κι οι παλιές δοξασίες δεν είχαν πεθάνει αλλά συνέχιζαν να ζουν μέσα στον Χριστιανισμό.  Έπρεπε να δώσει την αίσθηση ότι η νέα θρησκεία εξέφραζε το θρησκευτικό πνεύμα της αρχαιότητας.  Έτσι, κάποια από τα στοιχεία αυτά αφορούν και την γέννηση του Χριστού.

Το 336 ορίστηκαν τα Χριστούγεννα στις 25 Δεκεμβρίου, ο Χριστός έγινε ένας νέος «Θεός ήλιος», όπως ήταν στην αρχαιότητα ο Μίθρας και η νέα θρησκεία, ο Χριστιανισμός, διαμορφώθηκε σαν ένα συμπίλημα, φέροντας τόσο παγανιστικά όσο και ιουδαϊκά στοιχεία, καθώς προέρχεται από τον ιουδαϊκό κόσμο και για την διαμόρφωση της θρησκείας αυτής έπαιξαν σημαντικό ρόλο οι απόστολοι και κυρίως, ο Απόστολος Παύλος. Έκτοτε ο Χριστός όφειλε να είναι ο Ήλιος ο δίδων το φως εις τον κόσμο.

Το χριστουγεννιάτικο δέντρο εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη Γερμανία στο τέλος του 16ου, αλλά έως τις αρχές του 19ου αιώνα δεν ήταν διαδεδομένο ευρέως – τοποθετούνταν μόνο στις εκκλησίες. Το δέντρο ως Χριστιανικό σύμβολο, συμβολίζει την ευτυχία που κρύβει για τον άνθρωπο η γέννηση του Χριστού. Σταδιακά το δένδρο άρχισε να γεμίζει με διάφορα χρήσιμα είδη- κυρίως φαγώσιμα κι αργότερα ρούχα κι άλλα είδη καθημερινής χρήσης, (κάτι που γινόταν στους αρχαίους Ελληνικούς ναούς) συμβολίζοντας την προσφορά των Θείων Δώρων. Στην σύγχρονη Ελλάδα το έθιμο το εισήγαγαν οι Βαυαροί με τον στολισμό στα ανάκτορα του Όθωνα το 1833. Μετά τον το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο το δέντρο με τις πολύχρωμες μπάλες μπήκε σε όλα τα ελληνικά σπίτια.

Φυσικά μεγάλη εντύπωση προκαλεί και το μυθολογικό γεγονός του «Αγιοβασίλη» με το έλκηθρο του που το κινούν οι ιπτάμενοι τάρανδοι. Τον μήνα Δεκέμβριο, οι Έλληνες γιόρταζαν τον Διόνυσο αλλά και τον Φωτοφόρο Απόλλωνα-Ηλίου παριστάνοντας τον πάνω στο ιπτάμενο άρμα του, να μοιράζει το φως. Το άρμα έγινε έλκηθρο, τα άλογα έγιναν τάρανδοι και το «δώρο» του φωτός που μοίραζε στους ανθρώπους …έγινε κυριολεκτικά «μοίρασμα δώρων».

Τέλος το κόψιμο της βασιλόπιτας αποτελεί εξέλιξη του αρχαιο Ελληνικού εθίμου του εορταστικού άρτου, τον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες πρόσφεραν στους θεούς σε μεγάλες αγροτικές γιορτές, όπως τα Θαλύσια και τα Θεσμοφόρια.

«Η γιορτή των Χριστουγέννων, η οποία τηρείται στις 25 Δεκεμβρίου, ήταν άγνωστη στους Χριστιανούς των πρώτων τριών αιώνων. Έως τις αρχές του τέταρτου αιώνα, αυτή η ημέρα —η οποία μεταγενέστερα θα γινόταν κεντρική ημερομηνία της Χριστιανικής Εκκλησίας— παρέμενε άγνωστη στους Χριστιανούς. […]

Η 25η Δεκεμβρίου, ως επέτειος της γέννησης του Χριστού, πιστοποιείται στη Ρώμη από το 336 και θα πρέπει ήδη να εορταζόταν ως τέτοια νωρίτερα, υπό τον Μέγα Κωνσταντίνο. […] Είναι γεγονός ότι στον παγανιστικό κόσμο η 25η Δεκεμβρίου εορταζόταν ως ιδιαίτερα σημαντική γιορτή προς τιμή του Ήλιου και ότι ο Μέγας Κωνσταντίνος σκόπιμα προετίθετο να ενοποιήσει τη λατρεία του Ήλιου με τη Χριστιανική λατρεία. […]

Σε όλη τη διάρκεια της ζωής του [ο Μέγας Κωνσταντίνος] δεν έπαψε να ευνοεί τη λατρεία του Ήλιου. […]

Σε αναλογία με την Κυριακή (Αγγλ. Sunday, δηλ. «Ημέρα του Ήλιου»), η οποία μετατράπηκε σε επίσημη γιορτή από τον Κωνσταντίνο, εξηγείται, κατά την άποψή μας, το γεγονός ότι, ήδη κατά τη διάρκεια της ζωής του και αναμφίβολα με τη δική του επιρροή, ο εορτασμός της γέννησης του Χριστού άλλαξε και έγινε στις 25 Δεκεμβρίου, που αποτελούσε μεγαλειώδη γιορτή προς τιμή του ήλιου».
(OSCAR CULLMAN, Cahiers Théologiques de l’Actualite Protestante, «Noël dans l’Église Ancienne», Αρ. 25, σελ. 9)

«Η εκκλησιαστική εορτή των Χριστουγέννων της 25ης Δεκεμβρίου εισήχθη περί το 335 εν Ρώμη. Εις την εισαγωγήν τής εορτής πιθανώς συνετέλεσεν η κατά την αυτήν ημέραν μεγάλη εθνική εορτή του ηλίου (dies solis invictis). Εκ της Ρώμης η εορτή των Χριστουγέννων μετεδόθη εις την επίλοιπον Δύσιν και εις την Ανατολήν».
(Β. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ, Εκκλησιαστική Ιστορία, εκδ. Παπαδημητρίου, 1959, σελ. 313)

«Δεν υπάρχει κάνενα ξεκάθαρο ίχνος από την γιορτή των Χριστουγέννων πριν από τον τέταρτο αιώνα· εν μέρει λόγω του ότι η γιορτή των Επιφανίων κατείχε την θέση τους σε κάποιον βαθμό· εν μέρει λόγω του ότι η γέννηση του Χριστού, η ημερομηνία της οποίας ήταν ουσιαστικά αβέβαιη, είχε λιγότερο εξέχουσα θέση στο μυαλό των Χριστιανών παρά ο θάνατος και η ανάστασή του.»
(HISTORY OF THE CHRISTIAN CHURCH, Volume II: Apostolic Christianity A.D. 100-325, σελ. 141)

«Tα γενέθλια του Ήλιου της Δικαιοσύνης, του Ιησού Χριστού, πήραν τη θέση της ειδωλολατρικής γιορτής των γενεθλίων του Ανίκητου Ήλιου. Αυτό υποστήριζε ο ιερός Αυγουστίνος (354-403 μ.Χ.), επίσκοπος Ιππώνος της Β. Αφρικής, που έλεγε ότι η Εκκλησία δέχτηκε τελικά ως ημερομηνία γέννησης του Ιησού την 25η Δεκεμβρίου.»
(ΣΤΡΑΤΟΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ- ΜΑΝΟΣ ΔΑΝΕΖΗ, Στα ίχνη του ΙΧΘΥΣ, Δίαυλος, Αθήνα, 2000, σελ. 536.

«Ένας άλλος τρόπος αντιδράσεως τής Εκκλησίας, στους πρώτους ιδιαίτερα αιώνας τής ιστορίας της, ήταν η προσπάθεια να δημιουργήσει έναν δικό της πολιτισμό, μια νέα ζωή. Είναι γνωστό ότι η εορταστικά φορτισμένη ατμόσφαιρα του χριστιανικού Δωδεκαημέρου (25 Δεκεμβρίου – 6 Ιανουαρίου), είναι η ακραία περίπτωση αυτής της προσπάθειας. Εδώ έχει τοποθετηθεί και η γιορτή της Γέννησης του ιδρυτή της Εκκλησίας, ακριβώς για να εκτοπιστούν σημαντικότατες και με μεγάλη αίγλη προχριστιανικές γιορτές που τελούνταν στην κρίσιμη πάντα ώρα τής αλλαγής τοy χρόνου γύρω από τις χειμερινές τροπές (Καλάνδαι, Βοτά κ.λπ.)»
 (ΕΛΛΑΣ- Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ τ. Β’, Πάπυρος, 2004)

«Η ημερομηνία της 25ης Δεκεμβρίου δεν αντιστοιχεί στη γέννηση του Ιησού άλλα στη γιορτή της Γέννησης του Ανίκητου Ήλιου, της ρωμαϊκής γιορτής του ήλιου κατά το ηλιοστάσιο».
R.F. FOLEY, Nativity of Christ, The New Catholic Encyclopedia, Gale, 2001, σ. 173.

«O Κωνστάντιος και o Κώνστας πίστευσαν ότι με τα σαράντα περίπου δρακόντεια διατάγματα τους εναντίον των δεισιδαιμονιών και των θυσιών θα επέφεραν το θανάσιμο πλήγμα κατά της ειδωλολατρείας, αλλ’ ο παγανισμός δεν ήταν διατεθειμένος να παραδώση τα όπλα του»
(BAYNES AND MOSS, Βυζάντιο, Εισαγωγή στο Βυζαντινό Πολιτισμό (μτφρ. Δημητρίου Σακκά), 8η έκδ., Παπαδήμας, 2004.)

«Πρώτος ήλθε ο Γασπάρ, ο βασιλιάς της Ινδίας. Άπλωσε πολύτιμη νάρδο, σμύρνα, καννέλα, κιννάμωμο, λιβάνι και άλλα αρώματα και ευωδιαστές ουσίες. Κι αμέσως μια οσμή αθανασίας απλώθηκε στο σπήλαιο που εγκαταστάθηκαν. Κατόπιν, ο Βαλτάσαρ, βασιλιάς των Αράβων, ανοίγοντας τους πλούσιους θησαυρούς του, έβγαλε απ’ αυτούς για να προσφέρει στο παιδί χρυσό και ασήμι, πολύτιμους λίθους, μαργαριτάρια περίφημα και ζαφείρια μεγάλης αξίας. Με τη σειρά του ο Μελχιώρ, ο βασιλιάς των Περσών, έφερε σμύρνα, αλόη, μουσσελίνα, πορφύρα και λινά υφάσματα. Και αφού ο καθένας τους πρόσφερε τα δώρα του προς τιμήν του βασιλόπαιδα του Ισραήλ, σηκώθηκαν οι βασιλείς και βγήκαν από το σπήλαιο. Κατόπιν και οι τρεις συναντήθηκαν, κάθησαν και συσκέφθηκαν. Είπαν «Τι εκπληκτικό θέαμα είδαμε με τα μάτια μας! […]»
(Το AΠΟΚΡΥΦΟ ΑΡΜΕΝΙΚΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ της παιδικής ηλικίας του Ιησού, Κεφ. 10)

«Η βασιλεία του ήταν μια βασιλεία συνεχών ραδιουργιών και δολοφονιών. Είναι γνωστό, ότι τότε σφαγιάσθηκαν πλήθος Φαρισαίων και Νομοδιδασκάλων. Και τα περισσότερα από τα εβδομήντα μέλη του Μεγάλου Συνεδρίου βρήκαν τραγικό θάνατο από τον αιμοχαρή Ηρώδη. Εξάλλου και πολλά συγγενικά του πρόσωπα δολοφονήθηκαν ύπουλα με εντολή του…»
(ΓΕΩΡΓΙΟΥ Π. ΠΑΤΡΩΝΟΥ, Η Ιστορική πορεία του Ιησού, Δόμος, Αθήνα 1998, σελ. 161)

«Διέπραξε [ο Ηρώδης] όμως και στυγερά εγκλήματα: σκότωσε τη γυναίκα του, Μαριάμνη, τη μητέρα και τον παππού της και δύο γιους που είχε από τη Μαριάμνη (τον Αλέξανδρο και τον Αριστόβουλο), γιατί είχαν πάρει μέρος σε μια συνωμοσία εναντίον του.»
(Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ, λήμμα: Ηρώδης)

dionysus-019

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *